زنگ خطر فراموشی گویش تـالشی

قوم تالش یا کادوس آن روزگار، از جمله مردمان صاحب تمدن و دولت بوده اند و نام و آوازه ای داشته اند و در حاشیه غرب و جنوب غربی دریای آبسکون (خزر) می زیستند.

تالشی نیز یکی از گویش های کهن و اصیل ایرانی و به عقیده زبان شناسان، شاخه ای از زبان پهلوی اشکانی بوده و همسانی و نزدیکی به گویش هایی چون گیلکی، تاتی و حتی کردی دارد. در فرهنگستان ادب فارسی اغلب برای واژه سازی بعضی از کلمات فارسی، آن را در زبان های کردی، تالشی و تاتی جستجو می کنند.

اما امروزه می بینیم این درخت تنومند گویش تالشی که ریشه ای عمیق داشته و دارد رو به انحطاط و خشکیدن نهاده است. همان طوری که زبان شناسان می نویسند و شواهد نشان می دهد که گویش اصلی بخشی از اقلیم آذربایجان که آن هم یکی از شاخه های زبان فارسی میانه (پهلوی) بوده که قرابت و همسانی بسیار نزدیکی به گویش امروزی مردم تالش عنبران و حومه آن داشته است.

این گویش در طول حدود ۱۵۰ سال یعنی از اواخر عهد مغول تا گسترش سلسله ی صفویه به تدریج جای خود را به زبان ترکی داده است، اکنون خاکستری از آن بر جای مانده است که آن هم فقط اهل دانش و فن می توانند دریابند.

امروزه پژوهش های به عمل آمده نشان می دهد که یادگیری چند زبان مختلف در کودکی هم قدرت یادگیری افراد را بالا برده و هم در سنین بالاتر مغز انسان را از تأثیرات منفی محافظت می نماید.

به طور خلاصه گویش تالشی بیشتر از جانب زبان های دیگر در معرض آسیب است که دلایل مختلفی دارد و از ارائه کلی آن منصرف شده و یافتن آن را به خوانندگان می سپارم و تنها به چند نمونه از شواهد عینی می پردازیم.

شهرستان آستارا که طی حدود هفتاد، هشتاد سال پیش تالش بوده اند، امروزه به کلی به زبان ترکی صحبت می کنند و شاید درصد اندکی به تالشی صحبت کنند که آن هم در منطقه عنبران محلّه این شهرستان می باشد.

در برخی روستاهای شهرستان نمین از نحوه و لهجه ی صحبت کردن به لفظ ترکی بسیار معلوم است که قبلا تالش بوده اند که اکنون هیچ یک از آنان قادر به تکلم با گویش تالشی نیستند. شواهد و نمونه های دیگری نیز هست که در این مجمل نمی گنجد. به طور مثال اگر از یک نوجوان تالشی بپرسیم که در تالشی به سطل چه می گویند به احتمال قوی نداند و یا اگر هم بداند از لفظ تالشی آن استفاده ننماید. پس چرا باید زبان آباء و اجدادیمان را از بچه هایمان دریغ بداریم؟ به علت قرابت تالشی به فارسی، کودکان تالش، فارسی را از همان دوران فراگرفته و بدون لهجه صحبت می نمایند. پس نگران فارسی ندانستن آن ها نباشیم! اما اگر در دوران کودکی گویش تالشی را نیاموزند، دیگر هرگز زبان مادری خود را عمیق و دقیق نخواهد آموخت و این یعنی کمک به فاجعه نابودی و فراموشی یک گویش اصیل و پر محتوا !

به نظر بنده یکی از موارد برای پاسداری و حفظ گویش شیرین تالشی، کتابت آن است. اگر نوشتن صحیح به گویش تالشی را فرا بگیریم، آنانی که طبع و قرایح شعری دارند ظهور خواهند کرد و با آشنایی بیشتر به نوشتن و خواندن تالشی کمک به پایداری و دوام آن می کنند.

در اینجا قسمتی از سخنان نیاکانمان را به تالشی می آوریم:

» دَدَه بوبو سخانون :

– بَه یولء گوش ندوا کَس بَه یولهَ بلو بَگنِه ی. (کسی که به حرف های بزرگان گوش نکند به بلای بزرگی دچار می شود.)

-بَه پیوزه گه دَلی دیه مَکَه، چَوِ تَون دیه کَه. (به ریزی و کوچکی پیاز نگاه مکن، بلکه تندی آن را در نظر داشته باش.)

-بَه رُو اُوَیز اَمَه بُو؛ اُوژَن بُومَه ی. (به رودخانه اگر سیل آمده باشد، باز هم خواهد آمد.)

-بَه صَغر دارد سُوته کَس، وِیی بَه به، نُون دُأ کُس کام. (دلسوزان به حال صغیر و فقیر زیاد پیدا می شود، امّا نان بده کمتر!)

-آخمَه خَه اُودَم جَوُب – تام ژَإی. (جواب ابلهان خاموشی است)

-گو ماردِ گودؤش آرشیَه. (گاو مرد و کوزه هم شکست …)«

» » همتعلی مرسلی

 

مطالب مرتبط

4 نظر

  1. وبلاگ صدا و سیمای تالش ۰۳ اردیبهشت ۱۳۹۳۰۳ اردیبهشت ۱۳۹۳ گفته:

    اگر صدا و سیمای تالش وجود داشت بهتر بود و زبان تالشی حفظ می شد ….. !!!!!!!!!!!!!

  2. دوستداران تالش ( آستارا ) ۰۳ اردیبهشت ۱۳۹۳۰۳ اردیبهشت ۱۳۹۳ گفته:

    معرفی کتاب :

    آذربایجان تُرک نیست ( تُرک زبان است ) ، کیامهر فیروزی ، تهران ، انتشارات به نگار ، چاپ اول ۱۳۸۷
    قیمت : ۲ هزار تومان

    درود بر همه دوستان … دوستان می توانند برای سفارش این کتاب با انتشارات به نگار تماس گرفته و این کتاب به صورت پستی برایشان ارسال خواهد شد …

    ساعات کار انتشارات به نگار در روزهای هفته : از شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۸ صبح الی ۵ بعد از ظهر …

    آدرس انتشارات به نگار :: تهران – خیابان ولیعصر – بالاتر از خیابان شهید بهشتی – پلاک ۲۲۳۰ – برج سپهر ساعی – طبقه سوم – واحد ۳۰۱ –

    تلفن سفارش :: ۰۲۱۸۸۴۸۲۲۴۹ / ۰۲۱۸۸۴۸۲۲۹۳

    سایت انتشارات به نگار :: http://www.behnegar-pub.com/

  3. دوستداران تالش ( آستارا ) ۰۳ اردیبهشت ۱۳۹۳۰۳ اردیبهشت ۱۳۹۳ گفته:

    درود …… مردم آستارا درست است که به تُرکی نیز سخن می گویند و خود را تالش می دانند ………. در ضمن تقریبا بیشتر روستاهای اطراف آستارا همگی به تالش سخن می گویند …………

*

*

Top